.

• .
• (Aflevering 29: 8 Mei 2012)
• .

• Wij mensen hebben wel vaker stomme namen verzonnen voor dieren, en ook bij de oorwurm hebben we ons best gedaan. Het is in de verste verte geen wurm of worm. Zes poten, een duidelijk gescheiden kop, borststuk en achterlijf, voelsprieten, enzovoort; het is een insect, dat zie je zo.

  Waarom oorwurmen nou zo onpopulair zijn weet ik niet precies. Mogelijk komt dit door hun vettig-glimmende uiterlijk. Kakkerlakken hebben dat ook en die hebben ook niet veel fans. De tang op hun achterlijf ziet er voor velen ook wat eng uit, maar wees niet bang: daar komen ze niet mee door onze huid. De naam kan ook een reden zijn. De suggestie dat ze misschien in je oor kunnen kruipen blijft voor velen nogal griezelig. Volgens de meeste deskundigen is dat echter klinkklare onzin. Toch is het bij mij wel eens gebeurt. Jaja. Hoort mij aan en houd u vast. Als tiener stond ik ooit op een mooie zomerdag in de tuin een beetje rechtop te staan. Plotsklaps voelde ik opeens iets mijn oor inkruipen. Als gestoken door een bij dook ik geschrokken ineen, maar met een bewonderenswaardige  tegenwoordigheid van geest stak ik mijn duim en wijsvinger doelgericht en heldhaftig in mijn oor. Meteen had ik iets te pakken. Het iets bewoog! Rap trok ik het friemelende ding uit mijn oor. Het was, u raad het al, inderdaad, een oorwurm. Hoe kwam hij daar?! Vliegend. Jazeker, oorwurmen kunnen vliegen. Dat zou je niet zeggen en ze doen het ook niet zo vaak, maar ze hebben onder hun korte rugschilden welzeker bruikbare vleugeltjes. Die zitten daar ingenieus driedubbel opgevouwen en ze moeten deze voor elke take-off dan ook eerst zorgvuldig ontvouwen. En waarom vloog hij dan mijn oor in?! Welnu, ze kunnen slecht tegen droogte dus zoeken ze graag warme, vochtige plekjes op. Mijn moeder vond ze dan ook wel eens in washandjes die buiten aan de waslijn hingen. Blijkbaar was een vettig puberoor een interessant alternatief.

Als je objectief naar ze kijkt zijn oorwurmen eigenlijk gewoon gaaf. De vrouwtjes verzorgen zelfs hun eitjes en jongen met de grootste zorg. Daar kan menig ‘hoger’ dier nog een puntje aan kan zuigen. Zeg nou zelf; dat is toch schattig?

• .
• .

• ———————————————————————-
• .
• .
• .
• Knobbelzwaan

• .
• (Aflevering 28: 1 Mei 2012)
• .
• .

In de Vaart, naast de Vlaardingse Driesluizen, heeft een paartje knobbelzwanen een nest gebouwd. Ze hebben aardig wat werk verricht, want het is een behoorlijke berg plantenmateriaal die ze opgestapeld hebben. Vanaf de stoep kan je zo in het nest kijken, veilig vanachter de heg. Hoezo veilig, groene Jeroen? Nou, beste lezers, er gaan nogal wat verhalen de rondte over de agressiviteit van knobbelzwanen. “Met één klap van hun  vleugels breken ze zo je arm!”, hoor je steevast als het dan over zwanen gaat.

Tijdens mijn gesnorkel kom ik ze regelmatig tegen. Vooral wanneer ze eieren of jongen hebben zijn ze inderdaad niet bang van mensen. Nou ben ik al niet zo groot, maar snorkelend kom ik helemaal maar zo’n tien centimeter boven het wateroppervlak uit. Als papa knobbel dan met gebogen kop en de vleugels omhoog gegeven als een zeilend oorlogsfregat op me af komt gezwommen is dat behoorlijk intimiderend, kan ik u verzekeren. Toch heb ik nog nooit een gebroken arm gehad. Het was dan ook steeds pure bluf. De enkele keer dat zo’n agressieveling echt te dichtbij kwam, ging ik gewoon rechtop  in het water staan. Dan hing paps geschrokken meteen vol in de remmen, en zag je hem zich afvragen waar dat enorme monster nou opeens vandaan kwam. Maar ja, dat was wel altijd in ondiep water. In diep water kan het soms anders aflopen. Vraag maar aan de meneer die vorige maand in een Amerikaans meertje verdronk. Bij een zwanennest viel de forse kerel uit zijn kano. Vervolgens haalde hij de oever niet meer omdat de zwaan zijn weg steeds blokkeerde. Triest detail: zijn beroep was zwanenhoeder. Van wilde dieren kan je maar moeilijk bepalen hoe gevaarlijk ze nou precies zijn. Het hangt van het individu af. De ene zwaan is gevaarijker dan de andere en het ene mens is daar weer sneller van onder de indruk dan de andere. Zwanen kunnen inderdaad wel flink meppen met hun vleugels, maar om ze je arm te laten breken moet je wel heel erg je best doen. Wees toch gewoon maar altijd voorzichtig met ze. Zeker als je een mede watervogel bent. Menig jong eendje wordt namelijk gegrepen en verzopen door het edele knobbeldier.

• .
• ———————————————————————-
• .
• .
• 

• .
• Pendel-lepelaars

• .
• (Aflevering 27: 24 April 2012)
• .

Vooral in de lente zie je in Vlaardingen regelmatig lepelaars. De meeste van hen komen helemaal uit het Quackjeswater, een prachtig duinmeertje ten zuiden van Rockanje. Als je daar rond begin April gaat kijken zie je vanaf het uitkijkpunt een eilandje liggen. Op het  eerste gezicht lijkt het eilandje vol te staan met bloeiende magnolia’s met hun enorme witte bloemen. Beter kijkend zie je dat het honderden lepelaars zijn die hier tussen de blauwe reigers, aalscholvers en zelfs kleine zilverreigers nestelen.

Lepelaars zijn zeer gespecialiseerde vissers, hetgeen al duidelijk te zien is aan hun rare, lepel-vormige snavel. Daar maken ze continu zijlingse bewegingen mee als ze door ondiep water waden. De binnenkant van hun daarbij iets geopende snavel is erg gevoelig en zodra ze iets eetbaars voelen klapt die dan ook bliksemsnel dicht. Hiermee kunnen lepelaars daar jagen waar anderen dat niet kunnen. In ondiep troebel water bijvoorbeeld. Of zelfs ’s nachts. Zo vangen ze het ene moment garnalen aan het Goereese strand, dan weer voorntjes in het Haringvliet en het volgende moment weer tiendoornige stekelbaarzen in een Vlaardingse polder. Lepelaars zijn zo dus echte pendelaars. Nestelen doen ze alleen in riet- of struik-eilandjes waar de vos niet kan komen. Vele jaren geleden konden vossen, door een zeer lage waterstand, zo maar de enige twee grote lepelaarkolonies van Nederland binnen wandelen. Daar vraten ze toen bijna alle jongen uit hun nest. Dat leek toen een redelijke grote ramp te zijn en er werd dan ook al snel geroepen om de plaatselijke vossen snel af te schieten. Maar wat bleek? De geschrokken lepelaars gingen naar alternatieven zoeken om veilig te nestelen. Het jaar daarop hadden we opeens overal nieuwe broedkolonies en mede daardoor is de lepelaar tegenwoordig een stuk minder

zeldzaam dan toen. Achteraf gezien hadden we met onze bescherming eigenlijk een soort verwende tut-lepelaars gecreëerd die een schop onder hun witte kont nodig hadden. Die kregen ze van de vos. Hetgeen weer eens bewijst dat dit soort kleine of grote natuurrampen vaak juist heel goed zijn voor een zelfredzame natuur.

Geweldig hoor, dat zulke prachtige, tropische aandoende vogels hier willen wonen. In dit schilderij vliegt een groepje lepelaars op een warme zomerdag op uit een plas.

• .
• .

• ———————————————————————-
• .
• .

• .
• .
• Luis-troebele snoeken
• .
• (Aflevering 26: 17 April 2012)
• .
• .

Op 1 April van dit jaar fietste ik in mijn duikpak door Vlaardingen. Dat zag er vast grappig uit, maar zo was het niet bedoeld. Ik ging namelijk serieus snorkelen. De blaadjes aan de bomen werden net zichtbaar en de vogels waren al voorzichtig begonnen met zingen. Ondanks dat het water nog niet echt warm voelde bleek de lente onder het wateroppervlak al een stuk verder gevorderd. Overal knalden de gifgroene  bladeren van de gele plomp en de rode bladeren van de waterlelies vanuit de bruine modder omhoog. Het water was erg helder doordat een leger van miljoenen waterluizen het water letterlijk schoon hadden gevreten. Zoekend naar spannende beesten probeerde ik me zo rimpelloos mogelijk door het water te bewegen. Ondanks mijn vijftien kilo loodgewichten aan mijn slanke lijf zweefde ik, vrij als een watervogel, gewichtsloos door de onderwater-jungle van takken en stengels. In de zoete ondiepte verkeerde ik weer eens in hogere sferen. Ook al lag ik hier dan wel direct naast een woonwijk te poedelen, toch was ik met mijn hoofd en lijf onder water ver weg van de stadse boven water herrie en drukte. En opvallend is dat bijna niemand je daar ziet liggen in de prut.

“Meneer, daar ligt een snoek!”, klonk opeens vanuit het niets. Ik steek mijn hoofd boven water en zie een groepje allochtone hangpubers op een bruggetje staan. “Kijk daar, precies onder me!”, wijst de dikste van hen naar beneden. Met zijn glimlach en zijn blikje energiedrugs in zijn handen weet ik niet precies of hij me nou een loer wil draaien door me zo meteen te bekogelen of gewoon aardig wil zijn. Maar verdomd, mijn autochtone argwaan was onterecht, want er zwemt een flinke snoek vlak voor me langs. Het is fijn dat die waterluizen het water zo helder hebben gemaakt, maar het zijn er zoveel dat het zicht door de luizen zelf zo beperkt is. Gelukkig kom ik ook nog drie andere snoeken en zeven dikke karpers tegen, maar ze zijn maar moeilijk fotografeerbaar door die luizensneeuw.

“Nou bedankt voor de tip!”, roep ik naar de hulpvaardigerd als ik onder het bruggetje door terug zwem. “Vijf euro!”, antwoordt hij met een grote grijns.

• .
• .
• ———————————————————————-
• .
• .

• 
  
• .
• Voor bij?
• .
• (Aflevering 25: 10 April 2012)
• .
• .

Hiep hoi: het wordt weer lente! Lal diedal diedal. De dag wordt telkens langer, de vogel legt een ei, de bloem gaat bloeien en daar boven vliegt de bij.

Hoewel…

Het gaat niet zo goed met de honingbij. Overal in onze Westerse wereld is hij aan het verdwijnen. Als imkers na de winter hun korven openen zijn vaak alle bijen foetsie. Men noemt dit Colony Collapse Disorder. Wetenschappers breken zich het hoofd over de mogelijke oorzaak en de media komen met onheilspellende berichten. Zonder honingbijen worden onze landbouwgewassen namelijk niet bevrucht en dus zou de mensheid zonder bijen binnen vier jaar geen voedsel meer hebben: aaaahhhh!

Oorspronkelijk komt de honingbij alleen in Zuidoost Azië voor. Lang geleden heeft de mens ze daar getemd en vandaar hebben we ze verspreid over de hele wereld. We gebruiken haar voor het bevruchten van onze groenten en fruit. Die planten zijn vaak te besodemieterd om zelf sex te bedrijven en in ruil voor lekkere nectar en stuifmeel mogen de bijen dat dan doen. Van de mensen mogen de bijen op hun beurt in prachtige, speciaal voor hen gemaakte korven wonen. Die zetten we neer waar we willen dat ze onze landbouwblommekes gaan bevruchten. Dit alles weer in ruil voor hun honing. Honingbijen zijn dus eigenlijk gewoon veedieren.

Als er vroeger even geen landbouwbloemen voorhanden waren konden de honingbijen genoeg nectar peuren uit allerlei wilde bloemen die overal en nergens welig tierden. Maar er zijn tegenwoordig niet zoveel wilde blommen meer. Gras en beton zijn veel praktischer en goedkoper. Voor de honingbij hier vloog werden de ontelbare wilde bloemen bestoven door talloze soorten wilde bijen en andere honingzuigers. Maar daar zijn er ook niet zo veel meer van.

Vooral in het westen is bijenveehouderij tegenwoordig enorm geïndustrialiseerd. Door veredeling, het gebruik van antibiotica, het gebruik van landbouwgif en een algehele vertroeteling van bijenvolken hebben we nu mogelijk een soort mietjes-bijen gecreëerd. Als hoofdschuldige van de mysterieuze fenomeen Colony Collapse Disorder wordt meestal een mijtensoort aangewezen die op de bijen parasiteert, maar de vraag is of die mijt niet eerder een gevolg dan een oorzaak is. Het zou mij niet verbazen als dit hele verhaal misschien wel heel goed past in het rijtje van door onze doorgeschoten landbouwcommercie gecreëerde welvaartsziektes zoals gekke koeien-ziekte en vogelpest.

• .
• .
• ———————————————————————-
• .
• .
• .

• Drilkikkers
• .
• (Aflevering 24: 3 April 2012)
• .

Na mijn eerdere horrorverhalen over bevriezende kikkers kom ik nu met prettiger lentenieuws; meneer en mevrouw bruine kikker zijn afgelopen week vader en moeder geworden! En hoe: mams heeft wel rond de twee duizend eitje gelegd. Als je zo’n klomp kikkerdril in de sloot ziet liggen snap je niet dat het uit maar één kikker is gekomen. Die soepkom vol puntjesgelei begon dan ook als een kleinere klont die meteen enorm opzwol toen het doorzichtige eiwit zich volzoog met het slootwater. Zo kan je zien hoe vers het kikkerdril is: de stevige en kleinere hompjes zijn verser dan de zachte en grotere plakkaten dril. Bruine kikkers leggen zoveel eieren omdat ze zo lekker zijn. Reigers, buizerds, kraaien, meeuwen, eenden, vossen, buzingen, ratten, snoeken; bijna iedereen lust wel kikker, dus dan is het wel handig om flink te investeren in veel nakomelingen. Met een beetje geluk worden er zoveel kikkers opgegeten dat er een jaar later nog minstens twee kikkers uit het gezin over zijn. Dan heb je het goed gedaan als kikkervader of moeder. Dat is dramatisch in onze ogen, maar voor de kikkers zelf is het waarschijnlijk minder emotioneel, want na de eileg bekommeren vader en moeder zich niet meer om hun kroost.

Maar weinig mensen beseffen dat die zwarte, kogelronde minidropjes in het begin maar één cel groot zijn. Daarmee zijn het één van de grootste cellen ter wereld: wel anderhalf miljoen keer zo groot als een normale kikkercel! Als u met een vergrootglas boven de sloot of uw vijver zou gaan hangen zou u zo maar kunnen zien dat die reuzecel zich al snel in tweeën deelt. En in vieren, achten, zestienen enzovoort totdat het gladde bolletje is veranderd in een heel bobbelig bolletje. Later worden de balletjes langzaam komma-vormig, zie je de bobbeltjes tevoorschijn komen die later kieuwen worden en, afijn, op het kikkervis-stadium kom ik vast later nog wel eens terug.

“Groene Jeroen; mijn tuinvijver zat vol met sex-beluste glibberts die het water halfvol kindergelatine achter hebben gelaten! Wat moet ik nu?” Welnu; een goede vijver overleeft zoiets meestal prima, maar als u er toch vanaf wil, breng ze dan naar een natuurlijk, maar liefst visloos watertje en leg ze daar dan in een veilig hoekje. Daar kikkert de omgeving flink van op!.

• .
• ———————————————————————-

• .
• .

.

..

.

• .
• .

• Ingegraven in de zachte modder ligt een grote roodwangschildpad.
• .
• .
• 
• .
• .
• Lang leve de waterluizen die het water zo mooi helder grazen!
• .
• .
• 
  • .
  • .
  • De zesde en laatste snoek liet me heel dichtbij komen en ging daarbij vreemd diagonaal in het water staan. Waarom? Misschien omdat hij dacht op die manier minder makkelijk gegrepen te kunnnen worden. Zo’n snoek is niet geprogrammeerd op snorkelaars en ziet me dus mogelijk als een soort rare supersnoek. Grote snoek eet graag kleinere snoek, maar die moeten ze wel goed kunnen pakken met hun grote bek. Dus als ze zo schuin gaan hangen zijn ze misschien een minder snelle hapklare brok. Maar het blijft gissen met die vissen!
  • .
  • .

.

.

De prachtig gekleurde westerse sierschildpad is nog net zo nieuwgierig als vorig jaar. Onbevreesd onderzoekt hij dat grote drijvende ding dat doodstil tussen de lelies ligt. Hij zwom bijna tegen mijn duikbril aan.

.

.

.

.

Voor mijn werk rij ik de laatste maanden meermalen per week naar de Oostvaardersplassen. Onderweg zie ik dan nogal eens reeën staan. Deze twee hierboven zie ik het vaakst, altijd in of rond hetzelfde stukje bos van amper vijftig bij honderd meter groot. Ze hebben dan ook niet veel nodig om van te leven, in tegenstelling tot de ruim drieduizend edelherten die in de Oostvaardersplassen rond lopen. Met hun grote pens kunnen zij makkelijk grote hoeveelheden gras en boombast eten. De veel kleinere pens van een ree kan echter maar weinig hebben en dus zoekt zij selectief naar de plantendelen met veel energie, zoals knoppen en jonge blaadjes. Daardoor is het ree nagenoeg uitgestorven binnen de rasters van de Oostvaardersplassen, want ze kan de concurrentie met de groter grazers daar niet aan. Buiten de rasters is ze echter zelf de graasbaas.

Het publiek is doorgaans sneller geïmponeerd door het grotere edelhert, maar ik vind het ree persoonlijk mooier. Misschien wel het mooiste hertje ter wereld zelfs. Vroeger was het ree een soort van zeldzaam in Nederland, maar tegenwoordig lopen er behoorlijk veel rond, en ook op veel meer plekken. Wat een rijkdom. Rond de Oostvaardersplassen is één van de betere plekken om het grootste, echt in het wild levende hoefdier van ons land te zien.

• .
• .

Hieronder staan alle eerdere afleveringen uit Januari, Februari en Maart 2012.

• .
• .

• .
• Plataan vol putters
• .
  
• (Aflevering 11: 4 Januari 2012)
• .

Op het schoolplein staat een grote plataan. Platanen zijn grote bomen met een vreemde bast. Elke schorslaag heeft een andere kleur en omdat er steeds stukjes van af vallen krijgt de stam een grillig puzzelpatroon in bruine, groene en bleke tinten. Onze stads-platanen zijn gekweekte kruisingen tussen Amerikaanse en Euraziatische bomen. In Frankrijk staat elke stad er vol mee, want behalve dat het mooie bomen zijn die veel schaduw geven, zijn ze ook goed bestand tegen luchtvervuiling en geplaveide omstandigheden. Niemand lijkt te zien dat er in de schoolplataan deze herfst steeds putters zitten. Putters zijn kleine, musgrote vogeltjes die bijna tropisch aan doen met hun zwarte, lichtbruine, roomwitte, knalgele en vuurrode kleuren. Vroeger, toen putters veel in kooitjes werden gehouden, hing men aan hun stokje een piepklein emmertje aan een touwtje. Dan trok de putter met zijn snavel het emmertje een stukje omhoog waarna hij met één pootje op het touwtje ging staan. Zo takelde hij steeds verder totdat hij het water uit het emmertje kon drinken. De putter ‘putte’ zo zijn eigen drinken. Zijn andere naam: ‘distelvink’ is wat voor de hand liggender: ze eten graag distelzaden. ’s Winters eten ze ook zaden van elzen en berken en blijkbaar vinden ze de zaadbolletjes van platanen ook goed te doen. Het is jammer dat die mooie vogeltjes zo hoog in de boom zitten. Maar om nou met een verrekijker tussen alle schoolpleinmama’s te gaan staan ‘vogelen’… dat lijkt me niet zo goed voor mijn zorgvuldig opgebouwde, sexy schoolpapa imago…

• .
• .
• ———————————————————————-

• .
• .
• 
• .
• Baardmannetjes en baardmannetjes
• .
  
• (Aflevering 12: 11 Januari 2012)
• .

Buiten zijn de vogels. Ook de vreemde vogels. Vroeger kwam je ze wel eens tegen in de Broekpolder. Het waren bijna altijd mannen. Ze droegen doorgaans onopvallend gekleurde kleding, liepen meestal op kaplaarzen, waren veelal bebrild, dikwijls bebaard en immer in het bezit van een verrekijker. Ze spraken een vreemd taaltje, met zinnen als: “Door die vers geruide tertials en donkere teugel zie je meteen dat  het een sub-adulte Oostelijke hodgsoni is”. ‘Vogelaars’, werden ze genoemd.

Tegenwoordig zie je steeds meer vogelaars rond Vlaardingen. Vanuit het hele land komen ze hier naar toe om vooral één bepaalde, aparte en zeldzame soort vogel te zien. Deze vogeltjes voelen zich erg fijn in de Rietputten, een stel modderbezinkpoelen naast het Volksbos. Omdat niemand zich in die prut waagt heeft dit gebied zich kunnen ontwikkelen tot Vlaardings mooiste stukje natuur. De vogelaars zelf hebben zich ook ontwikkeld; ze noemen zichzelf nu liever ‘twitchers’ of ‘vogelspotters’. Qua sociale aantrekkelijkheid zit dit soort dwaalgasten nog steeds in dezelfde categorie als vliegtuigspotters en game-nerds, maar hun verrekijkers zijn nu vervangen door camera’s met enorme, peperdure telelenzen. Want tegenwoordig ben je als vogelaar pas een bink als je met een rete-scherpe foto op internet kan bewijzen wat je gezien hebt.

Bij ons kan je dus goed baardmannetjes fotograferen. Dat zijn prachtig gekleurde rietvogeltjes met een lange staart en een vreemde, zwarte hangsnor. Vooral ’s winters kan je ze vanaf de dijkjes om het gebied soms van heel dichtbij bekijken. Misschien moet ik maar eens gaan sparen voor een lange lens…

• .
• .

• ———————————————————————-
• .
• .

• .
• Vlaardingse zeehonden
• .
  
• (Aflevering 13: 18 Januari 2012)
• .

Lang geleden deden zeehonden niet altijd hun naam eer aan. Ze zwommen soms namelijk kilometers de rivieren op, zelfs tot langs en voorbij ons schone Vlaardingen. Later werd het water hier echter zo vies dat de zeehond een zeer zeldzame verschijning werd in onze provincie. Maar het tij is ten goede gekeerd: ze zijn weer terug. Zes jaar geleden toonde ik een stomverbaasde Volkskrantjournalist een flinke groep zeehonden bij de Maasvlakte. Zelf was ik ook verbaasd toen ik twee jaar later mijn telescoop richtte op een zandbank in de buurt van Ouddorp en minstens 140 zeehonden zag liggen. Het merendeel had het mooie ronde en vriendelijke koppie van de klassieke gewone zeehond, maar er waren er ook heel wat bij met de kenmerkende hondensnuit van de grijze zeehond, een soort die hier al veel langer verdwenen was. Maar het kan nog verrassender: er zijn al zeehonden gezien door vissers op ons eigen havenhoofd. Mijn vader reed enige jaren geleden met zijn auto zelfs bijna van de brug af toen hij vlak voor de Delflandse buitensluis de kop van een zeehond uit het water zag steken. Dit soort ondernemende dieren zijn vaak pubers. Die hebben meer tijd, zin en durf/naïviteit om de uithoeken van hun leefgebied te verkennen. Op bovenstaand schilderij-detail is te zien is hoe een zeehond zijn voedsel vindt: hij spoort ze op met zijn stijve snorharen. Die zijn zo gevoelig dat ze de waterwervelingen die een wegzwemmende vis achterlaat zelfs na een minuut nog kunnen waarnemen!

• .
• .

• .
• ———————————————————————-
• .

• .



• .
• De marmerkreeft
• .
  
• (Aflevering 14: 25 Januari 2012)
• .

Eind vorig eeuw werd er een nieuwe soort rivierkreeft ontdekt. Op een vreemde plek: namelijk in een Duitse aquariumwinkel. Hij lijkt wel iets op een soort uit Florida, maar niemand weet waar ze in het wild voorkomen. Maar het wordt nog bijzonderder: es gibt ja nur Weibchen! De dames planten zich vrolijk voort zonder ook maar één man nodig te hebben. Qua leefomstandigheden hebben Marmerkreeften weinig eisen en ze eten van alles. Het kleine beest is daarmee een ideaal lijdend voorwerp voor laboratoriumproeven en aquariumliefhebbers. Ook in Vlaardingen zitten ze in menig visglas. Dat begint dan waarschijnlijk ongeveer zo: “Semmie, wil jij ook zo’n kreeftje thuis? Neem er maar ééntje mee hoor, wij krijgen er toch steeds meer…” Regelmatig eindigt het dan zo: “Ik doe ze nu echt weg hoor, schat, je kijkt er nooit meer naar om. Waar naar toe? Ehhh, weet je wat, we gooien ze wel in de singel voor de deur!”

Er worden over de hele wereld huisdieren losgelaten. Die gaan in de meeste gevallen snel dood en anders is de kans op succesvolle voortplanting erg klein. Zo niet in het geval van de marmerkreeft. In Madagaskar zijn ze in het wild terecht gekomen. In de rijstvelden, meren en beekjes van dit eiland eten haar miljarden dochterklonen nu alles kaal. Een ecologische ramp noemt men dat. In Duitsland en bij Dordrecht zijn ze ook al gevonden. Marmerkreeften; begin er dus beter maar niet aan. Maar gooi ze bovenal alstublieft nooit in sloot of plas!!!

• .
• ———————————————————————-

• .
• .



• .
• De kat en de rat
• .
  
• (Aflevering 15: 1 Februari 2012)
• .

Als beestenfreak zijnde ben ik nogal gespitst op beweging. Elk beest dat langs mijn raam schuifelt of vliegt doet mij onwillekeurig het hoofd zwenken. Zo ook alle zevenenzestig buurtkatten die mijn steeg tot hun territorium bestempelen. Aangezien ik een wilde beestengek ben kan hun aanblik me meestal niet boeien, maar soms zie ik iets aan hun houding waardoor ik beter kijk. Soms zien ze namelijk iets wat ik ook wil zien. Of hebben ze iets gevangen wat ik dan ook wil zien. Bijvoorbeeld toen de kat van de buurvrouw bij ons de galerij op kwam lopen met een jonge rat in haar bek. Ik spurtte meteen naar buiten, want ik ben een absolute natuurgeweldliefhebber. Bij natuurfilms sta ik altijd aan de kant van het roofdier omdat dit wat mij betreft namelijk het meeste drama, spanning en schoonheid oplevert. Buitengekomen was poes echter niet gediend van mijn nieuwsgierigheid. Na een minuut of twee liet ze haar prooi sportief los omdat hij niet meer tegen spartelde. Enigszins in shock schuilde rattemans onder een bloempot en hervond zichzelf daar blijkbaar een beetje, want toen poeslief hem weer wilde grijpen sprong hij op en beet haar fel in de poezelige neus. Hiervan was de poes duidelijk onder de indruk. Dit moment nam de rat meteen waar om dramatisch met wijd gespreide armen en benen van de eerste verdieping naar beneden te springen. Toen ik daar met mijn camera aankwam was poes er al, maar ze was duidelijk nog voorzichtiger dan eerst: seconden lang stonden ze neus aan neus te wachten wat er zou gaan gebeuren. Rattie zorgde er voor dat hij de poes vooral niet in de ogen keek en bleef doodstil zitten, in de hoop dat hij haar jachtinstinct niet zou triggeren. Kattie zat er wel bij alsof ze de situatie onder controle had, maar in de licht beteuterde en onzekere blik in haar ogen las ik dat ze niet wist dat muizen zo groot konden worden en dat mama zeker nooit verteld had dat ze terug konden bijten.

Uiteindelijk schuifelde de rat handig langs de kat de struiken in.

• .
• ———————————————————————-.
• .

• .

• .
• Chinese wolhandkrab
• .
• (Aflevering 16: 8 Februari 2012)
• .
  

Op een koude, winterse zondag loop ik met mijn dochtertje over de brug bij de visbank. Opeens roept ze: “Papa, kijk; een hele grote krab!”. Terwijl ik geduldig aan het vertellen ben dat een krab op deze plek wel heel bijzonder zou zijn, zie ik opeens een joekel van een Chinese wolhandkrab langzaam langs de kademuur kruipen. “Wat goed gezien van je, schat!” Terwijl mijn dochter nog “Ik weet heus wel wat ik zie hoor”, nasputtert, bestudeer ik met open mond het veelpotige ruimtemonster dat zich zo vlak onder het oppervlakte van het water goed laat bekijken. Ze is groenbruin van boven en bleekwit van onderen. Haar pantser is zo breed als mijn vinger lang is en om haar scharen groeien lange bundels bruine haren, waardoor het lijkt alsof ze bokshandschoenen aan heeft. Het zal u misschien verbazen, maar Chinese wolhandkrabben komen oorspronkelijk uit China. Daar leven ze voornamelijk in zoet water, maar ze planten zich voort in zout water. Als de jonge krabbetjes na een tijdje hun eieren uitkruipen zien ze er helemaal niet uit als krabben maar als bizar uitziende, vrij zwemmende ruimtewezentjes, die onderdeel van het zeeplankton vormen. In het begin van vorige eeuw is er ooit minstens één vrachtschip geweest dat in China ballastwater heeft getankt en dit vervolgens in Europa geloosd heeft. Met mini-aliens en al. Daardoor is de Chinese wolhandkrab een algemene verschijning geworden in Europa en Noord-Amerika. Vooral palingvissers mopperden wat af als die verdomde steelogen weer eens een net vernield hadden met hun sterke scharen. Sinds je er vijf euro per kilo voor kan vangen bij de Chinese toko hoor je echter weinig gemopper meer. Er schijnt niet veel vlees aan te zitten, maar voor Chinezen is het een lekkernij.

Om het sciencefictionfilm-plaatje compleet te maken: op de trek naar zout water laten wolhandkrabben zich niet makkelijk tegen houden. Op sommige plekken kruipen er in Nederland in het najaar ’s nachts legers van honderden krabben over de straat. Dat heb ik zelf jammer genoeg nog niet mogen meemaken, maar onder water kom ik ze wel eens tegen. Deze hierboven heb ik in het Haringvliet gefotografeerd.

• .

• ———————————————————————-

• .
• .
• .
• .
• Kouwe kikker
• .
  
• (Aflevering 17: 15 Februari 2012)
• .

Deze winter leek in eerste instantie een zachte te worden. Dat dacht deze kikker ook waarschijnlijk. Ik vond hem zo op een Vlaardings plasje afgelopen week. Stijf bevroren, zijn linker achterpoot was zelfs halverwege de laatste stap dramatisch in de lucht blijven hangen. Aan de richting waarin hij eindigde te zien, had hij al zo’n veertig meter over het ijs afgelegd. Bruine kikkers kunnen op zich wel goed tegen de kou. Op sommige plekken in Europa kan je ze zelfs tussen pas gelegd kikkerdril zien zwemmen als er nog sneeuw ligt. In Amerika huppelen er zelfs een paar kikkersoorten rond die grotendeels bevriezen tijdens de winterslaap, tot driekwart van hun lichaam aan toe. Als het gaat vriezen maken ze suikers vrij uit hun lever die ze als een soort antivries via hun bloed door hun lichaam pompen. Als het echt hard gaat vriezen stopt zelfs hun hart met kloppen. Klinisch gesproken zijn ze dan eigenlijk echt dood, want zowel ademhaling,  bloedsomloop als bewustzijn zijn dan afwezig. Maar als het weer gaat dooien komen ze wonderbaarlijk weer ‘tot leven’. Onze bruine kikkers overwinteren zowel onder water in de modder als ingegraven op land. In hun landholletje bewegen ze de hele winter waarschijnlijk amper, maar de natte overwinterkikkers zijn zelfs onder het ijs nog soms verrassend actief.

Vorig jaar vond ik ook al twee bruine kikkers op het ijs. Waarom dit komt weet ik nog steeds niet. Waarschijnlijk kunnen ze wel enige uren vorst overleven, maar het probleem is dat ze daarna de grond of de modder niet meer in kunnen komen. Deze kouwe kikker hierboven had de pech op een ijsvlakte terecht te komen. Door de gure, droge wind is hij als het ware levend gevriesdroogd. De lage zon scheen zelfs door zijn armpjes heen alsof er lampjes in zaten. De natuur is soms keihard, maar altijd wonderschoon. Erg rot voor de kikker, maar het levert ons wel een prachtig bevroren mini-drama op. Daar heb je niet altijd een gemanipuleerde, buitenlandse natuurdocumentaire inclusief ronkend commentaar op National Geographic TV voor nodig: als je goed kijkt vind je het gewoon in en rond Vlaardingen.

• .
• ———————————————————————-
• .

Maart

• .
• .

• 
• .
• Springstaarten
• .
• (Aflevering 18: 22 Februari 2012)
• .

Ik vond weer iets bijzonders in de kou. Op een mooi schaatsers-vrij plasje was ik enthousiast bezig een klein donsveertje van een grauwe gans te fotograferen, toen ik vanuit mijn ooghoek opeens een vreemd dier over het ijs naar me toe zag kruipen. Het had zes poten, was met gele platen bepantserd en had twee enorme hoorns op de kop. Gelukkig was het vreemde dier niet zo groot: ongeveer drie millimeter lang denk ik. Het was maar een springstaartje.

Springstaarten hebben pootjes die zijn verdeeld in zogenaamde gelede segmenten. Daarom behoren ze tot de geleedpotigen, net als kreeften, spinnen en insecten. Ze hebben er zes, dus je zou zeggen dat het insecten zijn. Maar springstaarten behoren tot de  Collembola, een groep zespotige geleedpotigen naast de groep van insecten. Op zich is dat feit niet zo boeiend, maar het benne verder wel aparte beeskes. Springstaarten leven eigenlijk overal waar het maar een beetje vochtig wil zijn. Op geschikte plekken leven er ontzettend veel, zowel op als in de grond. Soms zelfs tot tweehonderdduizend per vierkante meter! Daarmee zijn het misschien wel de meest talrijke landfriemelbeestjes op aarde. De reuzen onder de springstaartsoorten worden wel een hele centimeter lang, terwijl van andere soorten de mannetjes amper nul komma twee millimeter halen. Omdat ze zo piepklein en dus ook vederlicht zijn kruipen ze ook op vrolijk op het wateroppervlak rond. Verdrinken kunnen ze niet, zelfs al zouden ze het willen, want ze komen niet door de oppervlaktespanning van het water heen. Ik herinner me dat ik ze als kind wel eens als groepen paarse bolletjes over het oppervlak van mijn aquarium zag kruipen. Ze leven vooral van rottend organisch materiaal, algen en schimmels. Langzaam scharrelen ze ietwat stuntelig rond waardoor je zou denken dat ze een makkelijke prooi vormen voor grotere dieren. Onder hun lijfje hebben ze echter een soort opgevouwen veer zitten. Als die los komt springen ze in verhouding hoger dan elk ander beest. Dat gaat zo snel dat je ze niet eens ziet weg springen. Kou doet ze blijkbaar niets, ik zie ze wel vaker over het ijs lopen. Koele beesten, die springstaarten!

• .

• ———————————————————————-

• .
• .



• .
• Stikkende karpers
• .
  
• (Aflevering 19: 29 Februari 2012)
• .

Lopend over een Vlaardings rietplasje zag ik wat glanzend groens bewegen onder het ijs. Knielend, met mijn neus tegen het ijskoude natuurglas, zag ik nog net hoe een grote, prachtige, geelgerande watertor zich in de veenprut verstopte.

In tegenstelling tot wat door velen gedacht wordt, is vrieskou voor de meeste dieren helemaal niet zo’n groot probleem. Het vinden van genoeg voedsel en rust is veel belangrijker voor ze om de winter te overleven. Voor veel waterdieren is er echter iets wat nog belangrijker is: zuurstof. Vorig jaar, toen het ook zo lang vroor, zag ik dat heel duidelijk in precies dezelfde plas. In een smalle opening tussen het ijs en de oever hapten toen honderden tiendoornige stekelbaarsjes en tientallen bootsmannetjes (kleine watertorretjes) naar lucht. Iets onder ze zwommen twee grote geelbruin gekleurde schimmen langzaam heen en weer. Voorzichtig ging ik vlak naast het wakje liggen om het beter te kunnen zien. De schimmen bleken twee flinke karpers te zijn. Als in slow motion zwommen ze onder het ijs. Die hadden het waarschijnlijk ook benauwd, maar durfden niet zo dichtbij te komen als de kleine stekelbaarsjes. Die hingen heftig ademend tegen het wateroppervlak, vlak onder mijn neus, met hun bekjes net boven water.  In een ondiepe veenplas zoals deze kan er na een ijsperiode door allerlei organische processen een zuurstoftekort ontstaan. Daar gedijen vissen niet echt goed bij.

Om me heen zag ik allerlei grote en kleine vogelpootafdrukken in de sneeuw. Het waren de sporen van een roerdomp en een waterral. Die  bekeken me nu waarschijnlijk ongeduldig vanuit het riet, wachtend tot ik weer op zou zouten, want ik had hun prima visstek ingepikt.

Na een week dooi wandelde ik weer langs de nu ijsloze plas. In een hoek dreven wel veertig dode karpers. Nog een stuk of tien lagen er op de kant. Er was wat van gegeten door een vos en wat kraaien. Ik zag geen enkele dode stekelbaars. Die hadden het blijkbaar overleefd. Of misschien waren ze juist allemaal al opgegeten. Ongelofelijk hoeveel kilo karper er in zo’n kleine en ondiepe plas kan leven. Tot zolang het goed gaat dan.

• .
• ———————————————————————-
• .

• .



• .
• Wandelpadden
• .
  
• (Aflevering 20: 7 Maart 2012)
• .

Deze maand gaat het weer gebeuren mensen. De padden gaan aan de wandel. Duizenden Vlaardingse padden, nu nog roerloos in hun ondergrondse holletjes, krijgen een vreemd gevoel. Lentekriebels sturen hen naar boven om zich naar hun voortplantingswateren te begeven. Soms kilometers lang kruipen ze ’s nachts, langzaam maar gestaag, naar de sloot waar ze geboren zijn.

De kleine watersalamanders en bruine kikkers gaan ook op pad. De kikkers springen met grote sprongen en zijn snel waar ze wezen willen. Padden rusten echter graag even uit na een paar meter afgelegd te hebben. Dat werkte miljoenen jaren prima, maar is minder handig in onze huidige mensenwereld, want auto’s houden geen rekening met overstekend gekruipsel. Als de kleinere paddenmannetjes onderweg al een leuke dame zien, kruipen ze er meteen bovenop. Niet zozeer uit luiheid, maar in de gedachte: ‘Wie het eerst komt, het eerst maalt’.

Enthousiaste vrijwilligers zorgen er elk jaar voor dat elke pad op liefdespad veiliger kan oversteken. Verkeersborden manen tot stapvoets rijden op de drukste paddenkruisingen. Niet elke automobilist trekt zich daar echter wat van aan. Vroeger vond ik soms vele tientallen platte ‘paddekoekjes’ op de Watersportweg in de Broekpolder. Maar het kan nog dramatischer: verliefde paddenstelletjes waarvan het vrouwtje zich moeizaam met haar voorpoten over het asfalt voort trekt omdat haar en zijn achterpoten totaal verbrijzeld zijn. Mannetjes die niet snappen dat de voortplanting weinig succes zal gaan hebben als ze vast blijven houden aan een open gebarsten vrouwtje. Ik heb wel eens vijf padden van een doodgereden vrouw getrokken. Dat valt niet mee. Een paddevent die eenmaal zijn armpjes onderlangs de oksels van zijn geliefde heeft geklemd zit namelijk behoorlijk stevig vast.  Het is een vrij bizarre ervaring; mijn (relatief) grote vingers die voorzichtig kleine paddenarmpjes los proberen te trekken terwijl de kereltjes zich daardoor nog vaster klampen. Onderwijl piepgeluidjes makend die zoveel betekenen als: “Sodemieter op; ze is van mij, ik zag haar het eerst!”

Mocht u ook eens willen helpen, u kunt zich aanmelden via telefoonnummer 010-2484000 (vraag naar het Duurzaamheidscentrum) of e-mailadres e-mail:  dzhc@vlaardingen.nl . Wilt u meer weten over padden en de paddentrek ? Ga dan naar  www.padden.nu

• .
• ———————————————————————-
• .

• .
• .



• .
• Hermelijn
• .
  
• (Aflevering 21: 14 Maart2012)
• .

Hermelijnen zijn fantastisch. De combinatie van uiterlijk, snelheid en onverschrokkenheid maakt de hermelijn wat mij betreft tot één van de mooiste dieren op aarde. Superslank en lenig, met een prachtig compact koppie vol snorharen. Ze zijn zo snel, als je ze ziet denk je vaak dat je er meerdere ziet. Maar het diertje dat net nog links achter die stronk verdween is toch echt dezelfde die een halve seconde later meters verderop te voorschijn komt.

Ze eten muizen, konijnen en zelfs hazen. Hazen! Die zijn gemiddeld wel tien keer zo zwaar als een hermelijn! Wauw, in vergelijking doet een tijger ze dat niet eens na. Maar ze springen er gewoon bovenop. Als het slachtoffer er dan als een haas vandoor gaat blijven ze er bovenop zitten terwijl ze zich vastbijten in de nek van hun prooi.

Hermelijnen hebben echter ook een nadeel: je ziet ze niet zo vaak. Als je al geluk hebt is het meestal maar heel kort. Ik heb ze zelf regelmatig mogen zien, zowel in het binnen als het buitenland. Op konijnenjacht, achter elkaar een meter hoog opspringend naar een kwikstaart, weggetjes overstekend, maar altijd in zomerkleed. Dan zijn ze hazelnootbruin van boven en roomwit van onderen met een zwarte pluim aan de lange staart. ‘s Winters worden ze helemaal sneeuwwit, maar niet overal. Dat schijnt te liggen aan daglengte, genetische aanleg en de hoeveelheid dagen met sneeuw. Hun staartpunt blijft wel altijd zwart. Roofvogels grijpen sneller mis door dat opvallend bewegende zwarte uiteinde. Dat hebben wetenschappers ooit getest door hermelijnenstaarten wit te verven.

Nooit heb ik ze in hun prachtig witte wintervacht gezien. Tenminste: ooit vond ik er één in de broekpolder. Maagdelijk wit, maar zo hard bevroren dat ik er een spijker mee in een boom had kunnen slaan. Vorige winter zag mijn broer een spierwitte hermelijn spelen in de Vlietlanden en een vriend zag er afgelopen zomer zelfs één de Kortedijk over steken.

Ach, wat ik niet in het echt mag meemaken kan ik altijd nog schilderen. Zoals hier. In mijn fantasie stond deze hermelijn een fractie van een seconde stil tussen de berijpte bramenbladeren. Dat beeld heb ik geschilderd, om rustig te kunnen bekijken hoe wondermooi ze wel niet  zijn.

• .
• ———————————————————————-
• .

• .
• .



• .
• Aalscholvers
• .
  
• (Aflevering 22: 21 Maart 2012)
• .

In Maart fietste ik langs de Vlaardingse Vaart. Een vreemd zwemmende aalscholver trok mijn aandacht. Toen ik dichterbij kwam zag ik dat hij een zo’n veertig centimeter lange paling had gevangen. Ik weet niet of u wel eens een levende paling heeft proberen in te slikken, maar geloof me; dat valt niet mee, zeker als je het zonder handen moet doen. Hij was dan ook wel twee minuten bezig om hem naar binnen te krijgen. Palingen zijn taai, pas als ze diep in je maag zitten heb je van ze gewonnen. Dat wist de paling ook, want plotseling kroop hij weer bijna helemaal naar buiten. De aalscholver greep hem echter opnieuw. Na weer een moeizame drie minuten was de strijd eindelijk gestreden.

Niet zo heel lang geleden was de aalscholver een zeldzame broedvogel in Nederland. Ze nestelden toen slechts op een paar toegestane plekken. Pogingen van aalscholvers om nieuwe broedkolonies te stichten werden, zelfs in natuurgebieden, actief door de mens gedwarsboomd. “Want die aalscholvers zijn niets meer dan ongewenste visrovers en boomdoodpoepers!” Maar toen ontstonden de vogelvrije Oostvaardersplassen, waar in het begin geen strenge regels golden. Binnen de kortste keren ontstond daar een kolonie van wel achtduizend broedparen. Mede daardoor is de aalscholver nu weer alom een algemene vogel geworden. Ze kunnen inderdaad veel en grote vissen eten. Soms eten ze sommige wateren in korte tijd zelfs bijna helemaal leeg. Woorden als plaag vallen dan snel, terwijl men niet beseft dat de visstand in die wateren door allerlei menselijke oorzaken vaak juist onnatuurlijk hoog was. Het grootste deel van hun vangst bestaat echter uit kleinere vissen als voorn en pos die voor de visserij niet interessant zijn. Waar de aalscholver het goed doet, is er meestal sprake van een  gezonde, natuurlijke visstand.

Tijden en inzichten veranderen gelukkig, maar aalscholvers gelukkig niet. Dat blijven primitief ogende, maar prachtige dieren die zeer goed zijn aangepast aan hun omgeving. Als kind zag ik ze nooit in Vlaardingen, maar tegenwoordig zie ik ze hier overal, zelfs tot midden in woonwijken en direct naast de visbank toe.

Soms jagen aalscholvers met zijn honderden tegelijk grote groepen scholen vis op. Dat moet een spectaculair gezicht zijn onder water. Aangezien dat moeilijk te zien is heb ik dat ook ooit geschilderd.

• .
• .
• ———————————————————————-
• .
• .



• .
• Ransuilen
• .
  
• (Aflevering 23: 28 Maart 2012)
• .

De algemeenste uilensoort van Vlaardingen is de ransuil. Met een beetje geluk kan je ze vlak voor het donker wordt al zien jagen. Goede plekken hiervoor zijn de Krabbeplas en de Broekpolder, het liefst daar waar bomengroepen grenzen aan niet al te netjes verzorgd grasland. Vanaf Juni kan je de jongen horen roepen. Vooral aan de oostkant van de Krabbeplas kan je het klagelijke gepiep dan heel goed horen. Van verschillende kanten, want tegen deze tijd zijn de jongen al het nest ontvlucht en verspreiden ze zich. Dat roepen is om pa en ma te laten weten waar de uilskuikens zitten zodat de gevangen muizen op de juiste plek terecht komen.

Als broekenman heb ik ooit een tip gekregen voor een gezamenlijke winterslaapplaats voor ransuilen. Het was een slim gekozen plek: een dichte dennenboom, in een tuin, aan het water, in een chique Vlaardingse buurt; moeilijk bereikbaar en dus lekker rustig. Maar toen het hard genoeg vroor kon Groene Jeroentje er toch bij komen. Voorzichtig gleed ik dichterbij over het ijs, want ik wilde ze niet verstoren. Van tussen de naalden keek een dozijn fel oranje ogen me door half gesloten oogleden hooghartig aan. Wat een mooie vogels! De voorste uil vloog opeens zijn roestboom uit, recht op het brede terrasraam af. Met een doffe dreun hoorde ik haar tegen het glas knallen. Snel klom ik vanaf het ijs de tuin in en rende ik naar het raam. Vlak voor mijn voeten lag ze met gespreide vogels op de grond. Arm beest! Vol schuldbesef kwam ik dichterbij om haar te proberen te helpen. Meteen draaide ze haar kop naar me toe en zette ze al haar veren rechtop. Haar gespreide vleugels kantelde ze naar voren waardoor ze in één klap wel vier zo groot leek. Met wijd open gesperde ogen keek ze me vol vuur aan alsof ze wou zeggen dat ik haar al genoeg geholpen had. Geschrokken deinsde ik terug. Vervolgens sprong ze op en met een geruisloze vlucht verdween ze sierlijk over de heg. Snel sloop ik de tuin uit, bang om de overgebleven uilen ook te verstoren.

Op de foto zie je hoe het komt dat uilen zo geruisloos kunnen vliegen; hun grote vleugelveren hebben een zijdezacht randje waardoor geen muis ze hoort aankomen.

• .
• .
• ———————————————————————-
• .
• .

.

SLEUTEL TOT SUCCES.

• .

Ik heb, als ik het me goed herinner, twee of drie maal gedoken in mijn leven. Een brevet bezit ik niet. Waarom mag ik dan deze column in een duikblad volschrijven? Welnu, omdat ik graag en veel snorkel. Het liefst alleen en vaak op niet voor de hand liggende plekken. Met minstens twintig centimeter diepte en minimaal een halve meter zicht ga ik overal ter wereld te water. Diepzee of poldersloot, mangrovewoud of bergbeek, kikkerpoel of oerwoudstroompje: ik ga er vrolijk ten onder.

Als ik met de auto ga, dient zich dan op een gegeven moment de vraag op waar ik de autosleutel laat. Vroeger, toen het snorkelen nog simpel was en ik slechts een duikbril, zwembroek en soms twee zwemvliezen gebruikte, stak in mijn sleutel simpelweg in mijn zwembroek. Het touwtje van de zwembroek knoopte ik keurig aan het gaatje van de sleutel waardoor me niets kon gebeuren. Tegenwoordig is dat nogal anders. Ik sjouw ik me suf! Met mijn natpak, onderwatercamera, duikmes, loodgordel, broodtrommel, statief en filmcamera zie ik er bijna uit als die mafkezen die ik in Zeeland wel eens over de dijken zie strompelen. Op het laatst sta ik dan altijd met die stomme sleutel in mijn hand. Wat moet ik daar nou weer mee? Sinds de garageman vertelde dat het ding vol elektronica zit, lijkt het me verstandig om deze niet meer in mijn slip te steken. Vorig jaar had ik hem in mijn handdoek en kleren gewikkeld, zorgvuldig in een witte, plastic tas gedaan en onder een struik verstopt, voor de zekerheid bedekt met wat geplukt gras. Bij terugkomst zocht ik me gek, totdat het besef boven kwam drijven dat de tas simpelweg gestolen was. %&#@%&! Even later zag ik in het bos een verdomd verdacht individu rennen met een witte plastic tas! Net voordat ik met een trefzekere sprong de onverlaat op zijn nek wou springen zag ik dat het merk grootgrutter op zijn tas toch een andere was dan op die van mij. Hijgend kwam ik een kilometer verderop bij mijn gelukkig nog niet gestolen auto aan. Het barbecueënde personeel op een bedrijfsfeestje leek niet verbaasd op te kijken van een ietwat bemodderde natte man in een zwart pak die kwam vragen of hij even mocht bellen. Blijkbaar gebeurde dat wel vaker op die plek. Oom motoragent was ook al zo begrijpend. Ik mocht mijn vrouw bellen op zijn telefoon en een kwartier later kwam de lieverd zelfs nog een dikke winterjas brengen. Achtergelaten door ‘één van die zwerverstypes die hun spullen toch nooit komen ophalen’. Ondertussen was het namelijk al avond en ook al flink fris geworden. Toen mijn eega een uur later aankwam trof zij een mooi tafereel: een bijna slapende, enigszins stinkende, bibberende duikclochard, in foetushouding om zijn glimmende fotoapparatuur gekromd, in de luwte van zijn geparkeerde, potdichte auto.

Dit voorjaar ging ik op weg in het bezit van een prachtig rood kokertje. Speciaal om sleutels probleemloos onder te kunnen dompelen. Na het snorkelen kreeg ik hem echter met geen mogelijkheid open. Het kreng zat muurvast. Dan maar kapot maken, bedacht ik, maar er was geen steen of iets anders hards te bekennen. Er stonden wel mooie paaltjes langs de parkeerplaats. Met een welgemikte, flinke zwaai aan het touwtje van het kokertje moest ik die daar toch open op kunnen slaan. Het lukte in één keer: de ene kokerhelft vloog naar links het weiland in, de andere helft hing aan mijn vinger en de sleutel zag ik ook ergens heen vliegen. Wel jammer dat het een nogal extensief weilandje was: de distels stonden me dik en hoog uit te lachen. Nadat ik voorzichtig het prikkeldraad over was geklommen hoefde ik maar een uur te zoeken totdat ik de sleutel weer gevonden had.

‘Heb jij de sleutel?’, vroeg vrouwlief me deze zomer aan het mooie strand aan de Cote d’Azur. ‘Ehh…oeps?’, was mijn antwoord. ’Die zat in mijn zwembroek toen ik ging snorkelen!’. Maar ik vond hem weer terug, op vijf meter diepte tussen de met zeegras begroeide rotsen. De botjes die ik die middag gefotografeerd had lagen er nog vlak bij. Met de zin: ‘Gooi een sleutel op een willekeurige plek in de Middellandse zee en ik vind hem binnen vijf minuten!’, speel ik nu de bink op verjaardagsfeestjes, maar ik ga toch maar eens wat nieuws verzinnen. Iets waterdichts en onvergeetbaars. Even googlen hoe ze die drugsbolletjes smokkelen in vliegtuigen, misschien is dat wat.

• .
• .

• .
• .

• .
• Géén ongeadresseerde gifslangen
  
• .
• (Aflevering 1: 24 Oktober 2011)
  
• .

‘Jeroen, jij hebt toch verstand van beesten?’ De buurman staat in de deuropening. ‘Er zit namelijk een slang in mijn brievenbus!’ Mijn visite lacht. Maar ik ken mijn buurman al langer en weet dat hij geen grap maakt, dus ik vlieg meteen naar buiten. Bij onze brievenbussen aan de straatkant aangekomen til ik voorzichtig de aangewezen klep op. ‘Gelukkig keek ik toevallig, want ik had hem al bijna vast; ik schrok me dood!’ In het halfdonker zie ik inderdaad een slang liggen. Een flinke zelfs, met rode, oranje en zwarte dwarsbanden om zijn glimmende lijf. ‘Heb jij vijanden, buurman?’’, vraag ik. ‘Het zou namelijk een koraalslang kunnen zijn, en die zijn hartstikke giftig!’ Terwijl de buurman van niet denkt probeer ik voorzichtig de slang in een plastic aquariumpje te dirigeren. Het gaat gelukkig vrij makkelijk. ‘Maar het lijkt me nu meer een pseudo-koraalslang’, vertel ik verder. ‘Die zijn niet giftig maar doen alsof ze het toch zijn. Inderdaad, na enig gepluis in mijn boeken blijkt het een lampropeltis triangulum hondurensis te zijn, oftewel een Hondurese melkslang.

Tegenwoordig worden er ongelofelijk veel slangen als huisdier gehouden. En slangen zijn ontsnappingskunstenaars. Later beredeneer ik hoe een ontsnapte slang, op zoek naar een schuilplaats, in de brievenbus terecht moet zijn gekomen. Eerst via de trap, dan via een richeltje en dan nummer 46 in, waarvan de klep niet goed dicht kan.

Ik heb nog gekeken, maar ik heb in de buurt later geen briefjes zien hangen met: “Weggelopen; ‘Melkie’; we missen hem zo!” Vreemd.

• .
• .
• ———————————————————————-

• .



• .
• Vlaardingse vossen
• .
• (Aflevering 2: 2 November 2011)
• .

“Vossen in Vlaardingen? Ga weg!” Hoewel je ze niet snel ziet, zijn ze er wel. Dat is niet altijd zo geweest: vroeger woonden ze hier niet of werden ze weg geschoten. Doordat de vossenjacht in Nederland enige jaren verboden is geweest kreeg de vos weer wat lucht. Maar dat ze hier nu ook voorkomen kan ook juist door de jacht zijn gekomen, want jacht zorgt vaak juist voor een snellere verspreiding. In ieder geval; het wondermooie dier is onder ons. Ik zag ze in de Broekpolder, bij de rietputten en zelfs relaxed duttend vlak langs de snelweg. In mijn volkstuin vond ik een door een vos afgekloven houtduif. Maar het wordt nog mooier; ze zitten zelfs in de stad. Ze jagen konijnen bij het Delta hotel, wandelen door het hof en zoeken patatjes langs de Westhavenkade. Vossen zijn niet bij iedereen even populair. “Ze eten je kippen op, alle eieren van de weidevogels, alle konijnen en als je ze niet kort houdt is de ellende niet te overzien!” De waarheid ligt natuurlijk wat genuanceerder. De slimme vos weet zeer handig gebruik te maken van de mogelijkheden die we hem bieden. We hebben hem bij gebrek aan echte natuur de koning van ons cultuurlandschap laten worden. In plaats van bewondering oogst dat echter vaak haat bij ons. Maar als u binnenkort een kroket in de struiken gooit, kijk dan nog eens goed naar die rare, oranje hond die hem opeet. Het is één van de succesvolste, wildste en mooiste dieren die we hebben in dit land.

• .
• ———————————————————————-
  • .
  • .

• .
• Blij met een dooie mus
  
• .
• (Aflevering 3: 9 November 2011)
• .

Er lag deze lente een dode huismus op de Hoogstraat. Een vrouwtje. Dat ik haar zag liggen kwam vooral doordat er een mannetje huismus bovenop zat. Daar bleef het niet bij, want hij pikte haar venijnig in haar kuif, sleepte haar rond en mishandelde haar nogal hardhandig. Tussendoor probeerde hij ook nog steeds met haar te paren. Bij dit alles was hij continu luid en uitdagend aan het tsjilpen. Achterop mijn fiets zat mijn zoontje van drie het allemaal ter kennisgeving aan te nemen. Dat scheelde weer een lastige uitleg.

Tsja, want hoe is dit eigenlijk te duiden? Wat was de relatie tussen het slachtoffer en de aanwezige verdachte? Liep een echtelijke twist hier uit de hand? Heeft paps mams om een andere reden vermoord? Of hadden we hier te maken met een toevallig passerende necrofiele mus op zijn geluksdag? Moeilijk geval. Ik gok zelf dat mevrouw mus niet goed heeft uitgekeken met oversteken en dat meneer mus niet goed begreep wat er daarna met haar aan de hand was. Met een lentekop vol hormonen wilde hij graag haast maken met alle voorbereidingen voor een nieuw broedseizoen. Gaat zij er een beetje lamlendig bij liggen!

Maar het blijft gissen. Het proberen te lezen van daden van andere diersoorten leidt veelal tot conclusies die veel over ons zeggen, maar weinig over het desbetreffende dier. Ik archiveer het maar onder onopgeloste zaken. Voorlopig was ik zelf wel weer blij met een dode mus. Ik maakte er foto’s van: studiemateriaal voor een mogelijk toekomstig schilderij.

• .
• ———————————————————————-
• .
• .

• • 
  • .
  • Voor lijk
    
  • .
  • (Aflevering 4: 16 November 2011)
  • .
  • Al een kwartier lang lig ik roerloos tussen de waterlelies. Met mijn hoofd onder water versta ik nog net sommige commentaren die van het fietspad klinken. “Oh, hij is niet dood; hij bewoog!” Een groepje kantoorklerken met lunchpauze heeft veel pret om de snorkelaar die, “Off all places: in een Vlaardingse sloot!” voor lijk ligt te spelen. Maar ik heb meer lol: links van me hangen enige honderden babyvoorntjes vlak bij mijn hoofd, vlak voor me ligt een snoek me nieuwsgierig aan te staren en rechts verderop paraderen tientallen baarsjes en ruisvoorns met vuurrode vinnen door een woud van leliestengels. De zon schijnt tussen de leliebladeren door met een mysterieus en prachtig kathedraalachtig licht. Het is bijna of ik in een tropisch aquarium of, beter nog, midden in de Amazone lig, zo mooi zijn de vissen en planten hier. Ben ik dan de enige die weet hoe bijzonder het hier is? Ik ben bang van wel. Niet iedereen plonst vrijwillig in onofficieel zwemwater vol algen, modder, oude fietsen en enge beesten. Om zich daar vervolgens in strak rubber gekleed, behangen vol lood en apparatuur, door massa’s waterplanten heen te ploegen als een worm door een bord spaghetti. Gelukkig maar, want zo heb ik het paradijs voor mezelf. De meeste voorbijgangers hebben me trouwens toch niet in de gaten, zelfs niet als ik vlak langs ze snorkel. Alleen sommige vissers of andere verderkijkers zien me. Waarschijnlijk bang dat ze thuis anders niet geloofd worden, fotograferen die me vervolgens dan bijna standaard met hun mobieltje.
  • .
  • ———————————————————————-
  • .
  • .
  • .
  • Meer Vlaardingse vossen
  • .
    
  • (Aflevering 5: 23 November 2011)
  • .
  • .

Na mijn vossenstukje van drie weken geleden kreeg ik bijzondere verhalen en foto’s opgestuurd. Van vossen die kattenbakken leeg eten, vossenburchten met jongen vlakbij de stadsrand en zelfs van vossen die binnen de bebouwde kom uit je hand eten. Allemaal in Vlaardingen! We hebben onze stadse omgeving dan ook uitermate geschikt gemaakt voor slimme Rein. In en rond overvolle vuilnisbakken, vuilniszakken, voedertafels en snackbars is allerlei lekkers te vinden, inclusief de ratten en muizen die daar op afkomen. Als dit ordinaire voer verveelt, kan vossemans ook zijn mooie snuit aan de mens laten zien. Menig fotograaf strooit daarop kwistig met kattenbrokken, hompen kaas of bitterballen. De vos die daardoor uit de hand gaat eten is namelijk een stuk makkelijker te kieken dan de oranje schicht die je toevallig tegen komt.

Prachtige foto’s van een Vlaardingse vossenfamilie had ik hier graag geplaatst, maar de fotograaf is bang dat hierdoor de plek van de vossenburcht bekend wordt. De kans bestaat dan dat moeder vos en haar jongen dood gesc hoten, dood gebeten of levend begraven worden. Legaal! Alleen jagers hiervan de schuld geven is iets te makkelijk, want tegenwoordig vragen zelfs natuurbeschermers om vossenafschot. Vossen eten soms namelijk grutto’s of andere meer gewénste diersoorten. De kleine vos ‘reguleren’ is dan makkelijker dan het aanpakken van veel grotere bedreigingen als overbemesting of verdroging.

Ik ken een natuurgebied waar nooit op vossen gejaagd wordt. In vol daglicht zijn ze daar tot op enkele meters afstand benaderbaar, vaak meerdere bij elkaar. Hier lijkt het ‘vossenvraagstuk’ altijd een stuk minder complex …

• .
• .
  
• ———————————————————————-
• .

• .
• Rosella
• .
  
• (Aflevering 6: 30 November 2011)
• .

Een heldere, dubbele fluittoon schalt door de steeg. Ik herken het niet als iets bekends en heb het druk, dus ik negeer het. Even later staat de buurman voor mijn atelierraam. “Jeroen, er zit een papegaai in mijn boom!” Daar aangekomen zie ik nog net een inderdaad, papegaai-achtig iets met een lange staart over mijn hoofd weg zoeven. Nog geen half uur later word ik terug gefloten. Op een oude antenne op het dak van een andere buurman zit een kakelbonte parkiet te roepen. Snel haal ik mijn verrekijker en mijn familie er bij. In beeld krijgen we een prachtige, knalblauw met vuurrode parkiet. Wauw, een rosella! Rosella’s zijn grote, bont gekleurde parkieten uit Australië. Ome Google vertelde me later dat het een pennant rosella was. Hoe komt die in mijn steeg terecht? Welnu: veel mensen houden graag vogels in kooitjes of in volières. De deurtjes daarvan laten we wel eens open staan en menige piet ziet dan zijn kans schoon. In Vlaardingen ben ik zo al eerder een ontsnapte valkparkiet, een grasparkiet en zelfs een Chinese dwergkwartel tegen gekomen.

Die ontsnapperds genieten doorgaans niet lang van hun vrijheid. De ex-gevangenen herkennen namelijk geen gevaar meer. Gevaar zoals bijvoorbeeld boomvalken. Dat zijn prachtige, kleine roofvogels die gespecialiseerd zijn in het vangen van kleine vogels. De knalblauwe grasparkiet die luid krassend zijn vrijheid loopt te bezingen kost beduidend minder energie om te vangen dan de doorsnee wilde pieper. Ook in Vlaardingen heeft menige voortvluchtige zo maar kort van zijn vrijheid kunnen genieten.

• .
• ———————————————————————-
• .
• .



• .
• Het Hof
• .
  
• (Aflevering 7:  7 December 2011)
• .

Als kind kwam ik veel in het Hof. Destijds werden wilde planten daar niet erg op prijs gesteld en driftig weg geschoffeld. Daardoor was de natuurwaarde er niet erg hoog, maar toch beleefde ik er allerlei natuuravonturen. Ik zocht er met mijn vriendjes naar vogelnestjes, ving er glasaaltjes, leerde er wat potloodventers waren, redde er schapen uit de singel, stal er kippeneieren uit de volière en beleefde er allerlei meer moois. Groter groeiende zag ik het schoffelbeleid langzaam veranderen, waardoor er veel meer inheems groen mocht groeien. Daardoor werd het dierenleven er ook meteen een stuk interessanter; vanaf toen zag je er opeens groene spechten, broedende sperwers, meer egels, boomklevers, ijsvogels, bosuilen, en allerlei ander nieuw dierenspul.
Dit jaar is ons stadspark flink aangepakt. De boel zakte namelijk in elkaar en werd veel te nat. Er zijn flink wat bomen gekapt en de ondergroei is grotendeels verwijderd. Naar ik begrepen heb is dat om het ‘veiligheidsgevoel’ voor de burger te vergroten en om zo een meer klassiek park te verkrijgen. Nu blijkt wat een klein parkje het eigenlijk is: je kijkt er zo doorheen! Het Marnixplantsoen in de Westwijk was al eerder flink aangepakt. Wat eerst een wat achterstallig onderhouden, maar relatief natuurlijk parkje was is nu een kale, open vlakte met een natuurwaarde van bijna nul. Ik ben wat bang dat het Hof nu ook die kant op gaat. Een stadspark is misschien geen natuurgebied, maar ik vraag me af of dit steriele groen wel past in de groenste stad van Europa.

• .
• ———————————————————————-
• .
• .

• .
• Spitsmuizentreintje
• .
  
• (Aflevering 8:  14 December 2011)
• .
• .

Vorige zomer ruimde ik mijn tuin op. Uit een stuk plastic buis klonk opeens een hoog gepiep. Het was deze huisspitsmuis op bovenstaande foto.

Deze zomer trok ik in een andere tuin een oud, opgevouwen stuk dekzeil uit de struiken, toen ik hetzelfde hoge gepiep hoorde. Voorzichtig legde ik het stuk zeil op de grond en vouwde het open. Tussen de vouwen scharrelde paniekerig een huisspitsmuis met een jong aan haar staart! Spitsmuismoeders nemen hun jongen vanaf een bepaalde leeftijd tijdens het voedsel zoeken mee op sleeptouw. Dat doen ze heel letterlijk; jong 1 bijt zich vast boven de staart van mama, jong 2 bijt zich vast boven de staart van jong 1, jong 3 bijt zich… afijn: enzovoort. Dit fenomeen wordt een spitsmuizentreintje genoemd. Voorzichtig pakte ik mama en jong uit het zeil. Paniekerig renden ze over mijn arm en probeerden ze zich onder mijn oksel te verstoppen. Ik liet hen snel los in een hoop bladerrommel. Eén jong leek me wat weinig, dus rap vouwde ik het zeil verder open, waarna ik nog drie jongen vond. Die waren dus ruw gescheiden van mama door mijn vlotte opgeruim. Ik zette ze op dezelfde plek neer als de rest. Hopelijk vonden ze elkaar snel weer….

Hoewel spitsmuizen helemaal niet zeldzaam zijn, wordt dit fenomeen van de spitsmuizentrein maar zelden gezien, laat staan gefotografeerd. Zo’n diertje van twee suikerklontjes lang dat over je hand loopt is een adem benemend wondertje. Natuurlijk had ik nu ook geen fototoestel bij me.

• .
• ———————————————————————-
• .
• .

• 
• .
• Het haasje
• .
  
• (Aflevering 9:  21 December 2011)
• .

Ik eet een enkele keer wild. Hiermee bedoel ik niet dat hierna de mayonaise tot achter mijn oren zit, maar dat ik graag een stukje dood wild dier eet. Wild vlees eten heeft veel voordelen ten opzichte van tam vlees eten. De dieren hebben in vrijheid geleefd, er zit geen rotzooi in, het is veel minder vervuilend voor het milieu en het heeft smaak van zichzelf. Een kennis van me vond in de Westwijk ’s ochtends vroeg een dood gereden haas. “Kijk eens Jeroen, jij bestudeert toch graag dode dieren voor het maken van je schilderijen? Alsjeblieft!” En met een plof landde er opeens een enorme haas op mijn werktafel. Wauw, wat een mooie, grote beesten zijn dat van dichtbij! Na het maken van allerlei metingen, notities en foto’s hoefde de vinder hem niet terug. Misschien wel omdat ik intussen de haas ook nogal intern bestudeerd had.

Hazen kunnen hard rennen, tot wel meer dan vijfenzeventig kilometer per uur. Een hazenlijf bestaat dan ook voor bijna honderd procent uit indrukwekkende spierbundels. Die anatom ie wil ik leren kennen, vandaar de gepleegde sectie. De prachtige, paars-rood gekleurde hazenspieren smaken ook nog eens fantastisch. Weg gooien is dan wel heel erg zonde. Zo ging de kerstgedachte uiteindelijk hand in hand met ultiem hergebruik: de verkeerssituatie was veiliger, er is een spontaan cadeau gegeven, er heeft iemand veel geleerd van hazenanatomie, er is levende kunst uit de dood gecreëerd, mama heeft eens een keertje niet hoeven koken en een arm kunstenaarsgezin heeft een feestmaal mogen nuttigen. Vrolijk kerstfeest!

• .
• ———————————————————————-
• .
• .
• 
• .
• IJskikkers
• .
  
• (Aflevering 10:  28 December 2011)
• .

December is al weer bijna voorbij maar echt koud is het nog niet geweest. Ik heb deze maand zelfs nog bruine kikkers gezien. Opmerkelijk, omdat die normaal gesproken al diep weg gekropen in de boerensloot, dan wel ingegraven op de droge wal horen te zijn. Vorig jaar was December een stuk kouder dan dit jaar. Wandelend rond het volksbos knerpte er toen verse sneeuw onder mijn voeten en er lag ruim ijs op het water. Omdat er een laagje sneeuw op dat ijs lag lette ik op dierensporen, want die zijn dan goed zichtbaar. Plotseling zag ik echter wat bewegen: er kropen twee kikkertjes over een boerensloot. Ze waren bedekt met een laagje ijskristallen en zagen er niet erg vrolijk uit. Langzaam duwden ze hun magere buikjes over het koude ijs terwijl ze hun kopjes door de bevroren waterlaag probeerden te duwen. Al snel bewogen ze steeds trager en minder vaak, alsof het onwerkelijke beeld overging in slow-motion. Ik zag ze langzaam bevriezen. Twee kleine bruine kikkers op het ijs, dat is wel vreemd. Ik heb geen idee hoe ze daar terecht waren gekomen, uit eigen beweging of misschien uitgegraven door een roofdier, maar er waren geen sporen van geweld te vinden. Natuur is natuur, maar ook ik was hier toch zo menselijk om ze te proberen te redden. Ik heb een wak in het ijs getrapt met de gedachte dat ze zo misschien alsnog in de modderbodem konden kruipen. Zo heb ik ze hopelijk weer van de wal in de sloot geholpen.

• .
• ———————————————————————-
• .
• .